Er was een goede opkomst in de Westerkerk op deze donderdagmiddag, want Jaap Pilon kwam zijn nieuwe boek presenteren!
Jaap Pilon, historicus, stadsgids, maar bovenal een rasverteller, bekend ook door zijn eerdere boek: Mijn Kerkewijk.

Deze keer geen pauze, omdat hij eerder weg moet naar het Zwaaiplein. Daar vindt de feestelijke opening plaats van het feestjaar: Veenendaal Verenigd/t (zie: www.veenendaalverenigt.nl  en www.museumveenendaal.nl )

Aan één stuk door vertellen, daar draait Jaap Pilon zijn hand niet voor om! Wie van u herinnert zich nog de rondwandeling die hij ons als stadsgids ooit gaf op het Kees Stipplein?

Hij begint met zijn persoonlijke geschiedenis, maar vraagt eerst aan ons:
Wie is er geboren en getogen in Veenendaal: gelukkig best veel.
Wie is er getogen in Veenendaal: ook een redelijk aantal…
En tenslotte wie woont hier 5 jaar of korter: … de rest.
Voor allemaal zal er veel nieuws verteld worden, maar ook gelukkig veel herkenbaars.
De reacties bleven ook de hele middag komen, geweldig!

Zelf geboren als zoon van een huisarts behoorde hij, ongewild, tot de notabelen van het dorp. Er waren veelal fabrieksarbeiders en daarnaast de winkeliers en notabelen, zo was dat in de jaren ‘50 en ’60!
Zijn eigen geschiedenis is zeer verweven met die van Veenendaal. Dat verklaart wellicht zijn interesse in de geschiedenis van Veenendaal en zijn inwoners.

Jaap vertelde vol humor over zijn (lange) tijd op de middelbare school! Dat was de HBS, de Hogere Burger School, de naam zegt het al, minder vond zijn vader niet gepast!
Daarna geschiedenis studeren en ruim 30 jaar les geven in geschiedenis en maatschappijleer aan het CLV ( Christelijk Lyceum) alhier. Daarnaast was hij 20 jaar actief in de lokale politiek, in de gemeenteraad en als wethouder (2004-2010). Hij richt in 2004 de partij “Lokaal Veenendaal” op.

Na zijn persoonlijk verhaal gaat Jaap uitgebreid in op de ontstaansgeschiedenis van Veenendaal. Deze is om meerdere redenen uniek in Nederland , aldus Jaap! Veenendaal is ontstaan doordat op 12 maart 1546 octrooi werd verleend aan 56 turfstekers door Karel V, hertog van Gelre. Hierdoor werd het “vervenen” hervat, dat door de “oorlog” tussen het Hertogdom Gelre en het Sticht Utrecht stil had gelegen. Reden waarom de Grift was verzand!

Het centrum van deze vestiging was het huidige Zwaaiplein, mooi te zien op oude tekeningen!
En waar mensen zich vestigen ontstaat de wens voor een kerk, en die kwam er. Maar niet in het centrum, zoals in de meeste dorpen en steden! Daar was veengrond en zou de kerk wegzakken. Daarom 500 meter verderop buiten het dorp op een terp aan de huidige Markt kwam de R.K. H. Salvatorkerk in 1566. Sinds 1581 is het een Nederlands Hervormde Kerk.
Er kwamen ook meerdere bierbrouwerijen, want water drinken was in die tijd zeer onverstandig! Je kreeg er allerlei nare ziektes van, die tegenwoordig door supporters aan diverse voetballers worden toegewenst: “krijg de tyfus, de tering, de pokken” en meer van dat soort fraais, aldus Jaap Pilon!
Er ontstonden textielfabrieken, omdat turfsteken in de winter niet mogelijk was.
En met al die heide waren er genoeg schapen om te scheren.
En ook kwamen er de sigarenfabrieken van Van Schuppen en Ritmeester vanwege de tabaksteelt, kortom Veenendaal groeide op velerlei gebied. 

Genoeg geschiedenis voor nu, voor meer informatie kijk op: https://gemeentearchief.veenendaal
Nog interessanter is om te horen hoe Jaap Pilon onderzoek deed voor zijn boek!
Hij ging op zoek naar en op bezoek bij oud Veenendalers. En terwijl zij koffiezetten ging hij “op zolder” snuffelen in de oude familiealbums en familie -archieven: je ziet het al voor je!
Tijdens zijn lezing toont hij ons diverse foto’s, die een prachtig tijdsbeeld geven. Bij iedere foto kent hij het jaartal door te kijken naar de details: was de Hoofdstraat een zandweg, met steentjes geplaveid of geasfalteerd… Welke winkels waren op de foto’s zichtbaar, hoe zagen de huizen eruit, welke kleding werd er gedragen en verkocht.
Ook foto’s uit het eigen familiearchief ontbreken niet.

Vooral de persoonlijke verhalen en de humor maken de lezing tot een zeer levendig geheel.
Zoals het voorbeeld, dat de jonge Jaap strafregels moet schrijven op het politiebureau, ook aan de Hoofdstraat, omdat hij een agent, waar er toen veel van waren, uitschold voor “tuut”
Leg dat je kleinkinderen maar eens uit…
Veel te snel komt er een einde aan deze middag, en toen was er toch nog koffie/ thee om even uitgebreid na te praten.
Jaap Pilon, een entertainer pur sang, met zijn enthousiasme, relativeringsvermogen en humor bracht hij ons meermaals aan het lachen!
Wilt u nog meer weten, dan kunt u natuurlijk het boek kopen bij boekhandel van Kooten.
Ik ben benieuwd of hij net zo schrijft als hij vertelt….. dat kan bijna niet anders!

Willemien van der Reijden